चंचुपात्रात बर्फाचे तुकडे ठेवून ते चंचुपात्र टेबलावर ठेवल्यास काही काळानंतर चंचुपात्राचा बाह्य पृष्ठभाग ओलसर झाल्याचे आढळून येते.

प्रश्न

चंचुपात्रात बर्फाचे तुकडे ठेवून ते चंचुपात्र टेबलावर ठेवल्यास काही काळानंतर चंचुपात्राचा बाह्य पृष्ठभाग ओलसर झाल्याचे आढळून येते. किंवा बाहेरून कोरड्या केलेल्या ग्लासमध्ये बर्फाचे तुकडे टाकल्यास थोड्याच वेळात ग्लासचा बाहेरील पृष्ठभाग ओला होतो.

उत्तर

i) चंचुपात्रात बर्फाचे तुकडे ठेवल्यावर बर्फ वितळू लागतो. यासाठी लागणारी उष्णता सभोवतालच्या हवेतून व काही प्रमाणात चंचुपात्रातून शोषून घेतली जाते. त्यामुळे हवेचे व चंचुपात्राचे तापमान कमी होते. ii) पाण्याची वाफ धारण करण्याची हवेची क्षमता हवेच्या तापमानावर अवलंबून असते व तापमान कमी झाल्यास ही क्षमता कमी होते. एका विशिष्ट निम्न तापमानास भोवतालची ही हवा तिच्यात सामावलेल्या वाफेने संपृक्त होते. तापमान यापेक्षा कमी झाल्यावर पाण्याची वाफ सामावून घेण्याची हवेची क्षमता कमी झाल्याने अतिरिक्त पाण्याच्या वाफेचे संघनन होऊन ती चंचुपात्राच्या बाह्य भागावर दवाच्या रूपात जमा होते. त्यामुळे चंचुपात्राचा बाह्य पृष्ठभाग ओलसर होतो.