अर्धगुणसूत्री विभाजनाच्या पहिल्या पूर्वावस्थेतील पाच अवस्थांचे योग्य आकृत्यांच्या आधारे वर्णन लिहा.
उत्तर :
अर्धगुणसूत्री विभाजन
• व्याख्या - अर्धगुणसूत्री विभाजन हा पेशी विभाजनाचा प्रकार होय. ज्यामध्ये गुणसूत्राची संख्या निम्मी होऊन अर्धगुणी युग्मकांची निर्मिती होते.
• याप्रकारचे विभाजन पुंयुग्मक व स्त्रीयुग्मक तयार होण्यासाठी आवश्यक असते.
• अर्धगुणसूत्री विभाजन दोन टप्प्यांमध्ये पूर्ण होते.
अ) अर्धसूत्री विभाजन भाग I
ब) अर्धसूत्री विभाजन भाग II
अर्धगुणसूत्री विभाजनाच्या पहिल्या भागातील पूर्वावस्थेत पाच अवस्थांचा समावेश होतो.
i) लिप्टोटीन / लेप्टोटीन
• या अवस्थेत केंद्रक लांब व पातळ गुणसूत्रांनी भरलेले आढळते.
• या गुणसूत्रांवर कणिका आढळून येतात ज्याला गुणसूत्रकणिका म्हणतात.
ii) जाइगोटीन
• या अवस्थेत गुणसूत्रांचे युग्मन होते.
• ही क्रिया सारख्या गुणसूत्रांमध्ये होते.
• या प्रक्रियेत समजातीय गुणसूत्रांमध्ये (सिनॅप्ससिस) जोडी होते. याला 'जाइगोनेमा' सुद्धा म्हणतात.
• या जोडींना बाइवेलेंट वा चतुष्क सधा म्हणतात
• हे समजातीय गुणसूत्र अर्धगुणसूत्री नसतात.
• प्रत्येक चतुष्कात चार क्रोमेटिड्स असतात.
iii) पैकिटिन
• या अवस्थेत गुणसूत्रांची युग्मन प्रक्रिया पूर्ण होते. गुणसूत्रांमध्ये जनुकीय विचरण होते. समजात
• जनुकीय गुणसूत्रांमध्ये विचरण झाल्यामुळे समजातीय गुणसूत्रांमध्ये आनुवंशिक सामग्रीचे वहन होते.
iv) डिप्लोटिन
• या अवस्थेत समजातीय गुणसूत्रे वेगवेगळे होऊन x आकार घेताना दिसतात. ज्यांना काइज्मेटा म्हणतात.
• या प्रक्रियेला सीमान्तीकरण किंवा उपान्तीभवन सुद्धा म्हणतात.
v) डायकिनिसिस
• या अवस्थेमध्ये केंद्रके व केंद्रकावरील आवरण अदृश्य होते. या स्पींडल तंतू तयार होतात.
•या अवस्थेत पश्चावस्थेसाठी गुणसूत्रांची संख्या कमी होते.
