सजीवांतील ऱ्हास पावलेल्या किंवा अपूर्ण वाढ झालेल्या निरुपयोगी इंद्रियांना काय म्हणतात ? मानवी शरीरातील अशी इंद्रिये कोणती ? इतर प्राण्यांमध्ये हीच इंद्रिये त्यांना कशी उपयोगी आहेत ?

प्रश्न

सजीवांतील ऱ्हास पावलेल्या किंवा अपूर्ण वाढ झालेल्या निरुपयोगी इंद्रियांना काय म्हणतात ? मानवी शरीरातील अशी इंद्रिये कोणती ? इतर प्राण्यांमध्ये हीच इंद्रिये त्यांना कशी उपयोगी आहेत ?

उत्तर

i) अवशेषांगे हे सजीवांच्या शरीरातील अवयव ऱ्हास पावलेल्या किंवा अपूर्ण वाढ झालेल्या अवस्थेत असून निरुपयोगी असतात.  ii) नैसर्गिक निवडीच्या प्रक्रियेने ही इंद्रिये नाहीशी होण्याच्या मार्गाला लागलेली असतात; परंतु अशी निरुपयोगी इंद्रिये नाहीशी होण्यासाठी हजारो वर्षे लागतात.  iii) एका प्राण्याच्या शरीरात असणारी अवशेषांगे दुसऱ्या प्राण्याच्या शरीरात उपयुक्त अशा अवयवांच्या स्वरूपात असतात. एका सजीवातील असा अवयव त्या सजीवात जरी काही कार्य करीत नसला, तरी दुसऱ्या सजीवात तो कार्यरत असतो. iv) आंत्रपुच्छ हे मानवासाठी अवशेषांग आहे; कारण ते मानवी शरीरात निरुपयोगी असते. पण रवंथ करणाऱ्या प्राण्यांसाठी ते आवश्यक व कार्यक्षम अवयव आहे.  v) मानवाला अवशेषांगांच्या स्वरूपातील निरुपयोगी असणारे कानांचे स्नायू माकडांमध्ये मात्र कान हलवू शकतात.